Nghiên Cứu - Phê bình & Vấn đề Văn học (1)

Di cư ngôn ngữ

ở nhà văn đương đại

INRASARA

Nhà văn sống nhờ, trong và qua ngôn ngữ dân tộc. Ngược lại, sinh mệnh ngôn ngữ dân tộc tùy thuộc nhiều vào sự ưu tư, chăm sóc của người sáng tác văn học. Toàn cầu hóa, nhiều sinh mệnh ấy đang bị đe dọa, ở đó một trong những nguyên do chính yếu xuất phát từ chính nhà văn - qua cuộc di cư ngôn ngữ của họ. 

Hơn trăm năm qua, biến động chính trị quốc tế kéo theo chuyển di lớn về dân cư, cuộc chuyển di chủ yếu từ các nước thuộc thế giới thứ ba đến các nước phát triển, từ đó ở Âu - Mỹ nảy sinh luồng văn học di dân; từ cố quốc nó được đặt tên là văn học hải ngoại. 

Nhà văn rời bỏ quê hương cư trú đất nước khác luôn nuôi hi vọng trở lại cố quốc khi thời cuộc thay đổi. Thường thì ở thế hệ thứ nhất, do còn vương vấn với quê nhà hay chỉ thuần trở ngại về ngôn ngữ, nhà văn chỉ viết bằng tiếng mẹ đẻ. Đối tượng tác phẩm họ nhắm đến luôn là nhóm độc giả văn học trong cộng đồng di cư nhỏ bé và đồng bào còn “mắc kẹt” ở quê nhà. Nhà văn trở thành nhà văn lưu đày, lưu đày trong ngôn ngữ và trong văn chương.

Bạn trách tôi mất thời giờ cho thơ tiếng Chăm có bao lăm kẻ đọc? rồi sẽ còn ai nhớ? nhưng tôi muốn lãng phí cả đời mình cho nó dù chỉ còn dăm ba người          dù chỉ còn một người                    hay ngay cả chẳng còn ai! (Inrasara, Tháp nắng, 1996)

Thế rồi khi tình trạng lưu vong kéo dài, thời cuộc đã không chuyển biến theo ý nguyện thì nhà văn tự mình buộc phải thay đổi. Họ bắt đầu nghĩ đến đối tượng độc giả nơi đất nước họ đang lưu dung, và thử ngòi bút bằng ngôn ngữ mới. Đó là điều khó khăn ít ai vượt qua được. Sang thế hệ một rưỡi, người viết có thể thoải mái hơn trong chọn lựa ngôn ngữ thể hiện: hoặc bằng tiếng mẹ đẻ hoặc bằng ngôn ngữ của nước sở tại (thường là tiếng Anh hay Pháp) hay cả hai. Đến thế hệ thứ hai trở đi, đại đa số nhà văn di cư viết bằng ngôn ngữ văn học dòng chính. Ở đây xảy ra tình trạng di cư ngôn ngữ hàng loạt. 

Isabelle de Courtivron viết trong “Sống trong dịch thuật: Nhà văn song ngữ nói về cá tính và sáng tạo” (Lives in Translation: Bilingual Writers on Identity and Creativity): Một cộng đồng văn chương mới đã được hình thành và thúc đẩy, bằng sự “nhập cư, công nghệ, chủ nghĩa hậu thực dân và toàn cầu hóa”, các thế lực hùng mạnh đã “xóa bỏ ranh giới và đẩy mạnh chuyển động đa văn hóa”.

Từ đây, khái niệm văn học hải ngoại và văn học di dân biến mất. Thế hệ văn học di dân nhường chỗ cho thế hệ mới, trẻ hơn và quyết đoán hơn.

Thử điểm danh vài tên tuổi nhà văn di cư ngôn ngữ đương đại.

Nhà văn Bosnia Aleksandar Hemon, bị mắc kẹt ở Chicago khi chiến tranh nhấn chìm thành phố quê hương Sarajevo của ông, đã tiếp cận với tiếng Anh ở tuổi 27. Bằng nỗ lực phi thường để vượt qua trở ngại ngôn ngữ, tác giả của Câu hỏi của Bruno và Dự án Lazarus được coi là một phù thủy đầy phong cách, tự sáng tạo ra tiếng Anh cho chính mình. Yiyun Li đến Hoa Kỳ với vốn tiếng Anh ít ỏi để nghiên cứu Miễn dịch học tại Đại học Iowa, nhưng chỉ sau thời gian không dài, “tác giả cuốn tiểu thuyết thứ ba bằng tiếng Anh: Tốt hơn cả cô đơn xuất bản vào tháng 2/2014 là nhà văn đương đại gốc Hoa được người Mỹ biết nhiều nhất, có lẽ” (William Grime, “Di cư ngôn ngữ ở nhà văn”, The NewYork Times, 25-4-2014). 

Còn Việt Nam… 

THƯ GỬI BẠN BÈ (2)

ĐÃ GỬI ĐẾN BẠN VĂN KHẮP NƠI GÁC VĂN SỐ 76 

MỤC LỤC GÁC VĂN SỐ 76 

DỌC ĐƯỜNG VĂN

f Khi đại gia làm... thơ – TIỂU QUYÊN

f Hội nghị tiểu thuyết khoa học viễn tưởng thế giới năm 2014

f NXB Kim Đồng mua độc quyền tác phẩm của NV Vũ Hùng

f Vĩnh biệt nhà văn Anh Đức

f Công bố giải thưởng cuộc thi  Văn học Tuổi 20 lần 5

f Trao giải cuộc thi viết văn bia về nữ tướng Nguyễn Thị Định

f UBND Thị xã Long Khánh phát động cuộc thi sáng tác VHNT chào mừng 40 năm ngày giải phóng

PHỎNG VẤN

f Dẹp linh vật ngoại lai: Muộn còn hơn không! (Phỏng vấn Ô. Dương Trung Quốc)

f Nhà thơ Bằng Việt: Giữa Hà Nội vẫn có... người Hà Nội – SƠN TÙNG thực hiện

NGHIÊN CỨU – PHÊ BÌNH – VẤN ĐỀ VĂN HỌC 

f Tuyệt phẩm ra đời ở đâu? – THANH HÀ

f “Bà tám” từ đâu ra? – AN CHI

f Cảm ơn nhân vật của tôi – NGUYỄN TRÍ

SÁNG TÁC CỦA BẠN VĂN (1)

Hàng rong Mỹ Tho xưa

Kha TiỆm Ly

Không biết nghề bán ràng rong có từ đời nào nhưng chắc chắn nó xuất hiện từ xa xưa lắm,

Hàng rong là những món hàng mà người bán phài gánh, phải bưng, phải đội, hay khá hơn là được đẩy từ một chiếc xe hai bánh thô sơ… đi rong từ chỗ nọ đến chỗ kia cho đến khi hết hàng thì mới quay về. Cũng là một gánh xôi, nhưng với người bán phải còng lưng gánh đi khắp ngõ đường, và một người ngồi tai chỗ ở một góc phố nào đó, thì trường hợp thứ nhất mới được gọi là “hàng rong” mà thôi.. Nếu định nghĩa nầy được chấp nhận thì hàng rong đồng nghĩa với “bán dạo”.

Đặc biệt của hàng rong là người bán  phải luôn miệng rao hàng. Rao hàng không những là một tín hiệu cho người có nhu cầu … ăn uống biết là món mình khoái khẩu đã tới, mà còn đánh thức  tuyến nước bọt của người nghe. Đang lúc cơ thể thiếu chất béo mà nghe giong lảnh lót kéo dài: “ Ai… ăn chè… đậu đen… nước cốt dừa… đường cát ….ho…ong?”, hoặc đang lúc “mưa bay lất phất” lại nghe văng vẳng ở đầu hẻm: “Ai… ăn …  tàu hủ… ho…ong?”, thì không mấy ai không liên tưởng đến chén tàu hủ bốc khói được chan nước đường gừng mà chẳng chờ sẵn trước cửa hay lại không tốc mền ngồi dậy!

Với người nam bán, thì tiếng rao lại thường cô đọng lại chỉ còn vài từ cộc lốc và chát chúa: “Mía hấp! Mía hấp!”. “Tiếng rao” cũng có thể là… tiếng chuông rung leng keng , hay hai thanh tre gõ vào theo một nhịp điệu hai nhặt một khoan liên tục: “Cốc cốc! Cốc! Cốc cốc! Cốc!....” của người bán cà rem hay anh “hủ tiếu gõ”! Dù vậy, hiệu quả của nó không vì vậy mà suy suyễn!

Hàng rong thường là những món thực phẩm để ăn chơi, ăn cho vui miệng, một loại quà ăn vặt, cho nên chỉ đắt hàng với những thực khách có chút tiền rủng rỉnh; còn với những tầng lớp ngày hai buổi còn lo chưa xong thì hàng rong không có đất dụng võ!

Hàng rong ở Mỹ Tho xưa so với ngày nay thì không được phồn thịnh hơn, nghĩa là ít mặt hàng hơn, ít người bán hơn. Nhưng có những món và những nhân vật mà người bây giờ nghe đến cũng phại ít nhiều ngạc nhiên, thú vị.

Dọc Đường Văn (1)

"Người ngủ thuê": 

Giải nhất Văn học tuổi 20 lần 5 

TTO - Nhật Phi, một gương mặt mới, sinh năm 1991 giành giải nhất Văn học tuổi 20 lần thứ 5 với truyện dàiNgười ngủ thuê, vừa được công bố sáng 28-8.

Mặc dù bắt đầu viết văn từ năm lớp 6 nhưng theo tiết lộ của Nhật Phi (tên thật Đỗ Minh Quân), Người ngủ thuê là truyện dài hoàn chỉnh đầu tiên của anh. Nhật Phi cũng là một cái tên mới trong văn đàn khi anh chỉ mới có một truyện ngắn đăng trên báo.

Trong buổi lễ trao giải, Nhật Phi chia sẽ ý tưởng của tác phẩm này đến từ câu hỏi bất chợt của một người bạn, một người luôn bận rộn và mệt mỏi vì công việc "giá mà ai đó ngủ giùm".

Từ câu hỏi đó Nhật Phi đã viết thành một câu chuyện dài với mong muốn được chia sẻ với những hoài nghi, những suy tư, những hoang mnag, nỗi chán chường của tuổi trẻ với những ý nghĩ mình sẽ làm gì với cuộc đời của mình...

Nhật Phi chia sẻ rằng anh đang "mon men bên cái bìa rừng của văn chương". Sau 2 năm với tác phẩm này và đoạt giải, anh đã "đến gần hơn cái rìa đó một chút".

Nhật Phi khẳng định "dù có thế nào thì Nhật Phi cũng sẽ tiếp tục viết, đến khi nào còn có thể suy nghĩ và gõ máy".

Nói về tác phẩm này, thành viên Hội đồng chung khảo, PGS.TS Nguyễn Thành Thi nhận xét "hình tượng độc đáo thể hiện khá sinh động nghịch cảnh trớ trêu và sự thoát khỏi nghịch cảnh đầy bất ngờ mà tự nhiên của nhân vật chàng họa sĩ trẻ. Tác phẩm của Nhật Phi ít nhiều người ta liên nhớ đến "Momo" một sáng tác kỳ ảo lừng danh của Michael Ende".

Ký 2014 (4)

TRÊN ĐẢO QUỐC SINGAPORE

ĐẾN MỘT NƠI "NHẤT THẾ GIỚI":

SÂN VẬN ĐỘNG QUỐC GIA SINGAPORE

Đến làm việc ở Singapore, gia đình con gái chúng tôi đã thuê hộ chung cư ở vài nơi để ở: Commonwealth, Whampoa... Lần gần nhất là ở Block 2 đường Beach road, khá gần khu trung tâm. Ngay từ chuyến đi đến Beach road lần đầu, khi đứng nơi hành lang tầng thứ 16 của chung cư, trước cửa nhà con, chúng tôi đã nhìn thấy một công trình kiến trúc lạ có hình “cái bát úp” ở phía bên kia sông Kallang. Chúng tôi được giới thiệu: Đó là sân vận động quốc gia mới của Singapore đang xây dựng.

Bây giờ, chúng tôi không chỉ ngắm sân vận động này từ xa mà đã có cơ hội qua đến tận nơi để tham quan: nó đã được hoàn thành từ tháng 4/2014, hiện nay chỉ tiếp tục hoàn chỉnh những việc cuối cùng để tháng 11/2014 phục vụ Giải bóng đá Đông Nam Á AFF Cup mà Singapore và Việt Nam đồng tổ chức.

Trên bản đồ, Sân vận động quốc gia Singapore nằm bên dòng sông Kallang, đoạn gần cuối ra hướng biển. Mặt sông nơi đây cũng chính là nơi tổ chức các môn thi đấu dưới nước(Hàng ngày chúng tôi thường nhìn thấy các vận động viên bản xứ bơi thuyền luyện tập trên sông mà mặt nước phẳng lặng như trong một cái hồ). Tính theo đường chim bay thì từ nơi chúng tôi ở qua đó chỉ khoảng hơn một cây số, nhưng bị dòng sông ngăn cách. Không sao, chỉ cần đi MRT từ trạm Nicoll highway (Gần nhà chúng tôi) qua trạm Stadium kế đó là đến.

***

Cuộc Sống Muôn Màu (2)

Di dời linh vật ngoại lai ở đền, chùa 

trước Tết nguyên đán

Tháng 12, Bộ Văn hóa sẽ kiên quyết di dời các linh vật không phù hợp thuần phong mỹ tục ra khỏi di tích để đến Tết Nguyên đán có nơi thờ tự mang đầy đủ giá trị văn hoá Việt Nam.

Sáng 22/8, Thứ trưởng Bộ Văn hóa thể thao và du lịch Đặng Thị Bích Liên dẫn đầu một tổ công tác đến kiểm tra một số di tích quốc gia như: đền Ngọc Sơn, chùa Gia Quất (quận Long Biên), đền và đình và chùa Mỗ Lao (quận Hà Đông).

Tại đây, đoàn đều ghi nhận có hiện vật lạ. Ngoài cổng chùa Gia Quất là đôi sư tử đá ngoại lai án ngữ, một số đèn lồng xuất xứ nước ngoài. Đình Mỗ Lao có đèn thờ, lục bình, đôi sư tử đá tạo hình của Trung Quốc... Chùa Mỗ Lao có 4 tượng  sư tử ngoại lai canh gác ngoài cổng và trước nhà tam bảo, tượng Quan Âm.

Ni sư Thích Đàm Hương, trụ trì chùa Gia Quất cho hay sẽ di dời các hiện vật lạ ra khỏi di tích vào ngày 24/8. Trong tuần tới, quận Long Biên cũng mời lãnh đạo phòng văn hoá, các sư trụ trì trên địa bàn đến quán triệt triển khai di dời vật phẩm không phù hợp thuần phong mỹ tục Việt Nam.

Thứ trưởng Liên cho biết, vấn đề quan trọng nhất trong "chiến dịch" đưa linh vật ngoại lai khỏi di tích là tuyên truyền, vận động để người dân đặc biệt là các vị trụ trì nhận thức đầy đủ ý nghĩa, giá trị văn hoá của Việt Nam. Từ đó họ tự động di dời vật phẩm không có tên trong hồ sơ xếp hạng.

Cuộc Sống Muôn Màu (1)

TỰ HÀO VỚI ĐỘI ROBOCON ĐH LẠC HỒNG (ĐỒNG NAI)

Việt Nam đăng quang ngôi vô địch

cuộc thi Robocon châu Á-Thái Bình Dương 2014

(SGGPO).- Lúc 18 giờ hôm nay 24-8 (giờ Việt Nam), đội tuyển robot Việt Nam đã giành chiến thắng ngoạn mục trước đội đương kim vô địch Nhật Bản, đăng quang ngôi vô địch cuộc thi Robocon châu Á - Thái Bình Dương, tổ chức tại Ấn Độ.

Vòng chung kết cuộc thi Robocon khu vực châu Á - Thái Bình Dương năm 2014 diễn ra tại nhà thi đấu Balewadi. Đây là năm thứ 13 cuộc thi dược tổ chức bởi Liên minh phát thanh truyền hình châu Á - Thái Bình Dương. Tham gia vòng chung kết có 18 đội đến từ 17 nước và vùng lãnh thổ: Nhật Bản, Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Ấn Độ, Hồng Công, Bangladesh, Ai Cập, Fiji, Iran, Mongolia, Nepal, Kazakhstan, Hàn Quốc, Nga, Sri Lanka, Việt Nam. 

Tại vòng bảng, đội tuyển robot Việt Nam đã thắng áp đảo các đội robot đến từ Hồng Công và Bangladesh. Tuy nhiên, đến vòng bán kết, hai đội Việt Nam và Indonesia đã trình diễn một trận đấy hay và kịch tính. Cuối cùng, Việt Nam đã xuất sắc vượt qua Indonesia bằng chiến thắng tuyệt đối và thẳng tiến vào vòng chung kết.

Thư (1)

Trang Khôi Vũ Đồng Nai đang được thiết kế lại để thay thế trang khoivudongnai.vnweblogs.com